Voor 18.00 uur besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €50 Extra lange bedenktermijn t/m 31 januari 2019!
9,5
Keukenmessen
& snijden
Pannen
& kookgerei
Messen slijpen
& onderhoud
Zakmessen
& multitools
Zaklampen
& batterijen
Verrekijkers
& scopes
Outdoor
& gear
Nieuwste
producten
Aftikkers

Informatie

Alles wat je wilt weten over slijpen

Messen slijpen is essentieel. Om ervoor te zorgen ze optimaal blijven presteren, zul je je messen scherp moeten houden. Dit geldt niet alleen voor zakmessen en keukenmessen, maar ook voor andere scherpe artikelen, zoals scharen, bijlen, beitels en nog veel meer. Aangezien het vaak om kostbare artikelen gaat die geslepen moeten worden, is de nodige kennis beslist niet overbodig, voordat je met slijpen begint. Aan de hand van de bekende vijf W’s en de grote H vertellen we je daarom alles wat je maar te weten wilt komen over slijpen.

Slijpen: wie?

In het antwoord op de vraag “wie slijpt je messen?” zijn we vrij stellig: je kunt dit echt prima zelf doen. Velen zijn hier wat huiverig voor, maar dit is beslist niet nodig. Het feit dat er messenslijpers zijn die hun diensten als ‘professional’ aanbieden, wil niet zeggen dat zij je messen het best slijpen. In veel gevallen wordt slechts fabrieksscherpte bereikt en dat is vrijwel altijd minder scherp dan wat mogelijk is. Met het juiste slijpmateriaal en wat oefening kun je zelf een absolute meesterslijper worden!

De voordelen van zelf slijpen

Zelf je messen, scharen, bijlen, beitels en dergelijke slijpen biedt enkele belangrijke voordelen:

Zelf slijpen is leuk!

Hoewel het natuurlijk uiteindelijk om het resultaat gaat, is zelf slijpen vooral ook ontzettend leuk om te doen. Voor de één is koken een hobby, de ander geniet nog meer van het slijpen van zijn of haar keukenmessen. Het gevoel van snijden met een vlijmscherp mes dat je zelf zo scherp hebt weten te slijpen, geeft een heerlijk gevoel.

Leer je mes kennen

Met name zakmeseigenaren zijn vaak echte liefhebbers, zij hebben een speciale band met hun mes. Maar we kunnen ons voorstellen dat je met dat prachtige Japanse koksmes of die oersterke, robuuste hakbijl hetzelfde kunt ervaren. Door je snijgereedschap zelf te slijpen, leer je het nóg beter kennen. Je ontdekt het specifieke karakter van je mes, voelt precies hoe de snede loopt en hoe hard of zacht het staal is. Als je zelf je mes slijpt, beschouw je het pas écht als je partner!

Bespaar kosten

Natuurlijk: het aanschaffen van goede slijpmaterialen vergt een kleine investering. Maar wat te denken van je messen steeds opsturen naar een messenslijpzaak? Dat snijdt pas echt flink in je portemonnee! Met een complete set slijpstenen of een goed slijpsysteem, kun je jaren vooruit. Bovendien kun je er al je messen mee slijpen, terwijl je per stuk betaalt, wanneer je ze opstuurt. Op termijn is zelf slijpen vele malen goedkoper dan wanneer je dit laat doen.

De nadelen van laten slijpen

Je messen laten slijpen door een ‘professional’ is dus relatief duur. Daarbij kleven er nog enkele andere belangrijke nadelen aan:

Je messen uit logeren

Wanneer je je messen wegbrengt of opstuurt om ze te laten slijpen, ben je ze vrijwel altijd enkele dagen of zelfs een week of langer kwijt. Ontzettend vervelend natuurlijk, als je daardoor een week lang je vlees moet snijden met een schilmesje of de houtkachel niet kunt gebruiken, omdat je kloofbijl op slijpvakantie is. En de echte zakmessenfanaat moet er toch niet aan denken tijdelijk afscheid te moeten nemen van zijn of haar favoriet? Alsof je je kind op kamp stuurt en niet precies weet wanneer het weer terugkeert…

Elektrisch slijpen

De meeste messenslijpers maken gebruik van elektrische slijpmachines of slijptollen. De reden ligt voor de hand: dit werkt veel sneller. Voor de levensduur van je messen is het echter bepaald niet bevorderlijk. Met een slijpmachine wordt een mes nooit zo scherp als op Japanse waterstenen (mits correct gebruikt). En daarbij neemt een elektrische slijper veel meer staal weg dan nodig. Je messen worden dus snel dunner en zullen daardoor vaker geslepen moeten worden, omdat ze sneller bot zullen worden. Bovendien wordt het staal vaak veel te heet bij gebruik van een slijptol, waardoor het zwakker zal worden en sneller verbuigt.

Slijpen: wat?

De wat-vraag valt op te delen in twee componenten: wat is slijpen en wat kun je slijpen? We zullen deze afzonderlijk van elkaar bespreken.

Wat is slijpen?

Dat je door te slijpen producten met een snede scherper maakt hoeven we je ongetwijfeld niet te vertellen. Maar wat houdt dit scherper maken dan precies in? En wat is het verschil tussen slijpen en aanzetten?

Laten we op dit laatste eerst eens ingaan. Velen hebben in hun keukenlade of messenblok namelijk een aanzetstaal, waar ze hun keukenmessen geregeld even langs halen. Wat je dan doet is het terugbuigen van de snede. Door veelvuldig gebruik van een mes ontstaat er namelijk een braam: een met het blote oog niet waarneembare verbuiging van de snede. Door je mes aan te zetten, lijn je de microscopische verbogen metaaldeeltjes weer uit. Je duwt de snede weer recht.

Met een aanzetstaal neem je geen materiaal weg en dit is precies wat wél gebeurt wanneer je gaat slijpen. Op de lange termijn slijt het scherpe gedeelte van de snede namelijk, dit is onvermijdelijk. Door aan beide zijden van het lemmet staal weg te slijpen, ontstaat er een nieuwe snede.

De hoek van waaruit je slijpt, is bepalend voor hoe scherp deze snede is. Maar let op: een kleinere slijphoek (dus scherpere snede) leidt er ook toe dat het mes kwetsbaarder wordt en dus eerder weer geslepen moet worden. Voor Japanse messen geldt dat een hoek van ongeveer 15 graden aanbevolen wordt, westerse messen gedijen beter bij een slijphoek van pakweg 20 graden.

Wat kun je slijpen?

In het kort kan ieder product met een lemmet geslepen worden. Alle ‘bladed articles’ dus. In vrijwel alle gevallen kun je dit zelf, al verschilt de moeilijkheidsgraad natuurlijk wel per productsoort. De meest voor de hand liggende slijpobjecten zijn vanzelfsprekend messen, in al hun verschillende gedaantes. Zo zijn er zakmessen, vaststaande messen, keukenmessen, gekartelde messen, survivalmessen, bushcraftmessen en nog zoveel meer.

Echter, er zijn ook te slijpen gereedschappen, waar je misschien minder vaak bij zal stilstaan. Zo kopen velen simpelweg een nieuwe schaar, wanneer deze niet meer door papier heen knipt. Maar ook scharen kun je bijslijpen tot ze weer minstens zo scherp zijn als toen ze ooit uit de verpakking kwamen! En wat te denken van klusgereedschap als beitels, bijlen en zelfs gekartelde zagen. Of merk je dat de grasmaaier moeite begint te krijgen met maaien? Ook de messen van dit apparaat zijn met een vijl weer vlijmscherp te slijpen! En in de winter gaan we graag schaatsen, maar dan natuurlijk wel op eigenhandig geslepen ijzers.

Slijpen: waar?

De plaats waar je gaat slijpen, is afhankelijk van wat je wilt gaan slijpen en middels welke slijpmethode.

In huis

Wil je je zak- of keukenmes(sen) slijpen op een slijpsteen, dan kan dit prima op het aanrecht of de keukentafel. Zorg er in het laatste geval dan wel voor dat je de steen op een doek legt, om het water en slijpsel op te vangen. Een elektrische messenslijper staat bij velen ook gewoon op het aanrecht, meteen gebruiksklaar om je koksmes even snel aan te scherpen, voor je begint met snijden. Hetzelfde geldt voor je doortrekslijper, slijpstaaf of aanzetstaal in je keukenlade of messenblok.

Op de werkbank

In andere gevallen is het beter om voor de werkbank in je schuur te kiezen. Heb je bijvoorbeeld een geleid slijpsysteem dat je niet steeds opnieuw wilt opzetten, dan biedt de schuur hiervoor doorgaans meer plek dan je keukentafel of een kast in de woonkamer. En soms zorgt het te slijpen voorwerp er ook voor dat je de schuur in moet. Voor het slijpen van bijvoorbeeld een bijl of een grasmaaiermes heb je een bankschroef nodig. Dit omdat je bij het slijpen beide handen gebruikt en de bijl of het mes stevig vastgeklemd moet worden.

In de natuur

Bushcrafters en survivalliefhebbers die hun mes onderweg veelvuldig gebruiken onder extreme omstandigheden, zullen merken dat dit mes relatief snel bot kan worden. In zulke situaties wil je je mes onderweg kunnen slijpen, omdat snijden met een bot mes erg gevaarlijk en bovendien onhandig is. Een scherp outdoormes snijdt een stuk fijner en sneller.

Zakmessen en bijlen kun je op diverse manieren onderweg slijpen en onderhouden. Er zijn kleine pocketslijpstenen te verkrijgen, die uitschuifbaar of inklapbaar zijn en zodoende makkelijk in je broekzak mee te nemen zijn. Ook bestaan er diverse compacte doortrekslijpers voor onderweg, vaak met meerdere slijpfasen. Ook bestaan er kleine, tactische slijpstaafjes, waarmee je zowel messen met een gladde snede als gekartelde messen kunt slijpen. Met een lederen strop geef je ze de finishing touch.

How-to

Hoe slijp je een mes onderweg?

Tijdens een tocht door de bergen of een kampeertripje in het bos heb je vaak geen hele collectie Japanse waterslijpstenen bij je. Te zwaar, te veel gedoe. Daarom leggen we graag uit hoe je met minimale middelen en slimme oplossingen toch onderweg je messen scherp slijpt.

Slijpen: wanneer?

Er valt niet zoiets te zeggen als “je moet iedere maand je messen slijpen”. Hoe vaak dit nodig is, wordt immers bepaald door hoe frequent je je messen gebruikt en hoe je ermee omgaat. Het enige dat vaststaat – en dit klinkt enigszins flauw – is dat je altijd op tijd moet slijpen. Maar hoewel dit tamelijk vanzelfsprekend lijkt te zijn, wachten velen toch echt te lang met slijpen. Wanneer je mes bot is, ben je namelijk te laat.

Regelmaat baat

Regelmatig onderhoud is van groot belang. Je kunt beter af en toe een nog redelijk scherp mes bijslijpen, dan wachten tot het zo bot is dat je er alleen nog mee kunt smeren. In dat laatste geval moet je namelijk eerst de vouw herstellen, dat is de onderzijde van het mes waarin de snede uitmondt.

Wanneer een mes echt bot is, is er van een snede geen sprake meer en moet er in de vouw een nieuwe snede gecreëerd worden. Je moet dan aanmerkelijk meer materiaal wegnemen dan wanneer je alleen hoeft bij te slijpen. Wacht je iedere keer met slijpen tot je mes echt bot is, dan komt dit de levensduur ervan beslist niet ten goede. Bovendien zal het slijpen veel meer moeite kosten en meer tijd in beslag nemen.

Scherpte testen

Over het algemeen zul je tijdens het snijden vanzelf merken dat het mes minder scherp wordt. Je moet meer kracht zetten, gaat wrikken en je arm raakt eerder vermoeid. Om de scherpte objectief te testen, wordt veelal de papiertest gehanteerd. Zet je mes in een hoek van ongeveer 45 graden op de rand van een vel papier en probeer er met een vloeiende beweging doorheen te snijden. Lukt dit niet of met moeite, dan weet je voldoende. Een scherp mes hoort moeiteloos repen papier af te kunnen snijden.

De scherpte van een mes - of in dit geval een bijl - test je eenvoudig op een vel papier.

Slijpen: waarom?

Waarom moet je slijpen? Omdat je messen na verloop van tijd bot worden. Iedere snijbeweging die je ermee maakt is in meer of mindere mate een aanslag op de snede van je mes. Tot zover niets nieuws. De meer interessante vraag is echter: waarom is het erg dat je messen bot worden? 

Gemak dient de mens

Nou, in de eerste plaats natuurlijk omdat je met een vlijmscherp mes veel makkelijker kunt snijden. Probeer maar eens met een bot schilmes een tomaat of een ui te snijden. Je zult zien dat het mes er zo weer van afglijdt. Daarbij is snijden met een bot mes aanzienlijk vermoeiender dan met een scherp mes. Het kost meer inspanning wanneer je moet gaan wrikken, dan wanneer je in één soepele beweging door je lap vlees heen snijdt. En het maakt nogal verschil of je twee of twintig keer moet uithalen met je bijl om een boompje omver te krijgen.

Veiligheid boven alles

Daarbij – we noemden het al eerder – is het veiliger om met een vlijmscherp mes te snijden, dan met een botte variant. Het klinkt tegenstrijdig, maar het is logisch te verklaren. Wanneer je merkt dat je niet door je snijwaar heen weet te komen, zul je meer kracht gaan zetten en geneigd zijn ongecontroleerde bewegingen te gaan maken. En we halen het vrij onschuldige tomaatvoorbeeld er maar weer eens bij: met een bot mes is de kans dat je wegschiet vele malen groter. Doordat je meer kracht zet zal de veroorzaakte snee waarschijnlijk ook nog eens dieper zijn. En een mooie, egale snijwond, veroorzaakt door een scheermesscherp mes geneest sneller en beter dan eentje die het gevolg is van een aanslag met een bot mes.

Verleng de levensduur

Ook al eerder gememoreerd: (tijdig) slijpen verlengt de levensduur van je mes aanzienlijk. Wacht je te lang, dan moet je onnodig veel staal wegnemen en in het geval van inferieure staalsoorten zal slijpen zelfs helemaal niet meer mogelijk zijn. Je kunt je mes dan weggooien (schrale troost: het zal geen duur mes geweest zijn). Onderhoud je mes dus regelmatig, berg het zorgvuldig op in een messenblok of een mesbeschermer, gebruik in het geval van keukenmessen alleen houten of kunststof snijplanken en ga – natuurlijk met uitzondering van bijlen – niet lopen hakken. 

En als laatste reden nogmaals: messen slijpen is hartstikke leuk om te doen!

Slijpen: hoe?

De meest uitgebreide vraag om te beantwoorden: hoe moet je messen slijpen? Of meer algemeen, aangezien je behalve messen nog zoveel andere producten kunt slijpen: hoe moet je slijpen?

Er bestaan verschillende slijpmethoden. Slijpen op wetstenen vereist zonder twijfel de meeste aandacht. Hierover vertellen we je in dit artikel alle details. Onder de overige slijpmethoden vallen slijpen op een slijpstaaf, met een doortrekslijper, een vijl, een slijpsysteem en een elektrische slijpmachine.

Slijpmethoden

“Hoe” valt in dit geval in twee niveaus te verdelen. Eerst dien je te bepalen welke slijpmethode ofwel welk materiaal je gebruikt om je mes, bijl, schaar, beitel, schaats of wat dan ook te slijpen. Deels is dit naar gelang je eigen voorkeur, maar het te slijpen object speelt ook een voorname rol. Een doortrekslijper kun je prima gebruiken voor het snel bijslijpen van je zak- of keukenmes, maar een schaar of beitel hoef je er niet mee proberen te slijpen. Zo heeft ieder slijpgereedschap zijn voor- en nadelen, die het geschikt maken voor het slijpen van specifieke messen of andere snij- en hakartikelen.

Wat is je doel?

Daarnaast speelt het doel dat je nastreeft ook een belangrijke rol. De één vindt het belangrijk dat zijn of haar mes ultieme scherpte bereikt, de ander wil vooral snel even bijslijpen, zodat het mes weer bruikbaar is. De één heeft honderden euro’s over voor het meest geavanceerde slijpsysteem, de ander vindt een paar tientjes voor een doortrekslijper of een slijpstaaf al meer dan voldoende.

Slijpen op wetstenen

Slijpen op wetstenen (of slijpstenen, dit is hetzelfde) is de klassieke methode, die nog altijd voor het scherpste resultaat zorgt. Tenminste, wanneer je het goed doet, want het is ook meteen de manier die de meeste oefening vergt.

Ben je specifiek op zoek naar informatie over bijvoorbeeld welk slijpmiddel je moet gebruiken, welke korrelgrootte je nodig hebt of welke slijphoek je moet hanteren? Klik dan meteen door via onderstaand menu.

Slijpen op slijpstenen

Slijpstenen bestaan uit een combinatie van slijpkorrels en bindmiddel, al dan niet bevestigd op een aluminium of stalen plaat. De slijpkorrels zijn het werkende materiaal, waarover je je mes beweegt. Het zijn scherpe, hoekige korrels, gemaakt van materiaal dat aanmerkelijk harder is dan staal. Niet verrassend natuurlijk, want als het andersom zou zijn, zou je met je mes materiaal afnemen van de slijpsteen in plaats van andersom.

Slijpmiddel

Veelal wordt gebruikgemaakt van aluminiumoxide, siliciumcarbide of keramiek als slijpmiddel. Diamantslijpstenen gebruik je voornamelijk voor het slijpen van harde staalsoorten. Doordat ze relatief veel materiaal afnemen, zijn ze niet geschikt om te polijsten. Diamantslijpstenen zijn de hardste slijpstenen die je kunt krijgen. Een belangrijk voordeel van diamant is dat het tot in de lengte der jaren mee zal gaan, omdat het niet slijt.

Dit laatste geldt in meer of mindere mate wel voor de andere genoemde materialen. Doordat je het mes over de steen beweegt, brokkelen er korreltjes af en ontstaat er een nieuwe slijplaag. Dit is dan ook de reden dat je bij het slijpen op wetstenen moet proberen de hele steen te benutten, zodat deze gelijkmatig slijt. Doe je dit niet en gebruik je bijvoorbeeld de zijkanten van de steen niet, dan wordt de steen in het midden hol en dit gaat ten koste van het slijpresultaat. Mocht dit toch gebeuren, dan dien je de slijpsteen weer vlak te maken met een diamantsteen of een speciale egaliseersteen.

Verder bestaan er ook natuurslijpstenen, zoals de Belgische Brokken die worden gewonnen in de Belgische Ardennen en de Arkansas-serie van Skerper, uit het gelijknamige gebergte in de Verenigde Staten. Slijpen op natuurstenen vergt een iets anders techniek dan slijpen op fabrieksstenen. Hierover lees je meer in het artikel hieronder.

How-to

Hoe slijp je op een Coticule-wetsteen?

Natuurslijpstenen vergen een andere aanpak dan 'gewone' wetstenen. Leer hoe je het maximale uit je Belgische Brokken kunt halen!

Gebruik van water

Verder is het van belang om te weten dat je de meeste wetstenen nat moet gebruiken. Alleen bij diamantslijpstenen heeft dit weinig toegevoegde waarde, omdat deze zoals gezegd niet slijten. Maar voor andersoortige slijpstenen, zoals Japanse waterstenen, geldt dat je ze ofwel continu moet natmaken tijdens het slijpen, ofwel dat je ze voor het slijpen enige tijd moet onderdompelen in een bak water, zodat ze zich volzuigen. Ze moeten in ieder geval zo nat zijn dat er tijdens het slijpen een laagje water op staat. Dit zorgt ervoor dat afgeslepen metaaldeeltjes en afgebroken slijpkorrels worden afgevoerd en zich niet in de steen gaan vestigen. Ingegroeide metaaldeeltjes kunnen namelijk vervelende krassen op je lemmet veroorzaken en hebben bovendien geen slijpende werking.

Informatie

Slijpsteen, wetsteen, whetstone of watersteen?

We zien al deze begrippen regelmatig voorbijkomen. Maar wat zijn nu eigenlijk de verschillen tussen deze termen?

Lees verder

Korrelgrootte bepalen

Voordat je begint met slijpen, is het van belang vast te stellen welke slijpsteen je nodig hebt. Dat wil zeggen: welke korrelgrootte. De korrelgrootte bepaalt de grofheid/fijnheid van je slijpsteen. Een lage korrelgrootte (tussen pakweg 100 en 400) duidt op een grove slijpsteen, een hoge korrelgrootte (vanaf 1000 en hoger) geeft een fijne slijpsteen weer. 

De mate van botheid bepaalt met welke korrel je begint. Daarbij geldt: hoe botter je mes, hoe lager de korrelgrootte (en dat betekent dus: hoe grover de korrels). Je hebt vrijwel altijd tenminste twee slijpstenen (of een combinatiesteen met twee verschillende slijpzijden) nodig. Is je mes nog redelijk scherp, dan kan bijvoorbeeld slijpen met korrel 1000 en vervolgens 3000 volstaan om het weer vlijmscherp te krijgen. Maar is je mes zo bot dat het niet meer door papier snijdt, dan begin je bijvoorbeeld met korrel 240, ga je daarna door naar 600, 1000 en 3000. Er zijn slijpstenen te verkrijgen met korrelgrootte 30.000, dus je kunt zover doorgaan als je zelf wilt. Ons idee is dat je na korrel 8000 weinig verschil meer merkt en het mes beter kan stroppen op een lederen strop, voor een perfect gepolijste snede.

Vind je het lastig te bepalen met welke korrel je moet beginnen? Bekijk dan onderstaande video, waarin we enkele handige tips geven om de scherpte van je mes te testen.

mgw6g51ew_U

Slijpen op wetstenen: de techniek

Weet je welke slijpstenen je nodig hebt? Dan is het tijd om echt aan de slag te gaan. We zeiden het al: slijpen op wetstenen is de lastigste methode, maar met veruit het scherpste resultaat, als je het goed doet. En met enige oefening kan iedereen het goed doen! We adviseren wel om niet meteen met je dure koks- of zakmes te binnen, als je nooit eerder op wetstenen geslepen hebt. Neem een goedkoop of oud mes en ga hiermee eerst volop oefenen.

Hoe je de slijpsteen vervolgens gebruikt, kunnen we natuurlijk uitgebreid beschrijven, maar we kunnen ons voorstellen dat het beter te begrijpen is met visuele ondersteuning. Daarom leggen we de belangrijkste aandachtspunten hier kort uit. Voor een uitgebreide instructie adviseren we de video onder de uitleg te bekijken.

SvXUbTf-WOc

Slijphoek bepalen

Erg belangrijk is de te bepalen slijphoek. Dit is de hoek tussen de slijpsteen en de snede van het mes dat je wilt slijpen. Hoe kleiner de hoek, hoe scherper de snede, maar tevens hoe kwetsbaarder de snede. Voor Japanse messen is een slijphoek van ongeveer 15 graden gangbaar, voor andere messen geldt dat dit vaak 20 graden is.

Om de slijphoek te kunnen inschatten kun je het best je mes eerst haaks op de slijpsteen plaatsen. Doe dit natuurlijk niet met kracht, want dan beschadig je de snede. Je hebt nu een hoek van 90 graden te pakken. Neem hiervan tot tweemaal toe de helft en je hoek zit rond de 22,5 graden, al bijna voldoende voor het slijpen van de meeste westerse messen dus. Mocht je moeite hebben om tijdens het slijpen de hoek vast te houden, wat zeker in het begin zeer goed voor te stellen valt, dan kunnen wetsteenhulpjes uitkomst bieden. Deze opzetstukjes bevestig je op de rug van het mes dat je slijpt, zodat de afstand tussen het mes en de slijpsteen continu gelijk blijft.

How-to

Hoe gebruik je wetsteenhulpjes?

Wetsteenhulpjes helpen je bij het vasthouden van de gewenste slijphoek bij het slijpen op wetstenen. Dus denk je dat slijpen op slijpstenen voor jou niet weggelegd is? Probeer het dan eens met wetsteenhulpjes.

Om te kunnen controleren of je de juiste hoek hebt gekozen, kun je de snede markeren met een watervaste stift. Als de hoek juist is, slijp je de gehele markering weg. Houd je nog een gemarkeerd gedeelte over, dan weet je dat dat deel de slijpsteen niet geraakt heeft. Je kunt op basis daarvan dan de hoek aanpassen.

Benut de hele slijpsteen

Wanneer je de juiste hoek te pakken hebt, kun je beginnen met slijpen. De bedoeling is dat je bij iedere beweging zowel de gehele lengte van de slijpsteen als de totale snede gebruikt. Dat betekent dat je aan de ene kant van de slijpsteen begint te slijpen vanuit de hiel van het mes en aan de andere kant eindigt bij de punt.  Je trekt het mes dus naar je toe, terwijl je het over de lengte van de slijpsteen beweegt.

Let op: je hoeft hierbij geen druk te zetten! Het is de bedoeling dat het materiaal van de slijpsteen het werk doet, niet jouw fysieke kracht. Als je te hard gaat duwen, loop je kans dat je de snede juist beschadigt in plaats van scherper maakt. Bovendien zou je in de steen kunnen snijden, waardoor het slijpoppervlak uitholt. Je slijpt dus ook altijd ‘van de snede af’, in plaats van in de richting van de snede.

Slijpen tot je een braam voelt

De slijpbeweging herhaal je net zolang tot je een braam voelt aan de andere kant van de snede. Dit is een kleine verbuiging, die je met het blote oog vaak niet ziet. Wanneer je deze braam voelt, kun je beginnen de andere kant van de snede – waar dus de braam is ontstaan – te slijpen. Dit doe je net zolang tot er ditmaal aan de andere zijde, die je eerst hebt geslepen een braam verschijnt. Dit is het teken dat je kunt overstappen op een fijnere slijpsteen.

Hetzelfde doe je nu op de fijnere slijpsteen. Naarmate de slijpsteen die je gebruikt fijner wordt, zul je merken dat je in mindere mate of zelfs helemaal geen braam meer voelt. Door tussendoor af en toe de al eerder aangehaalde papiertest uit te voeren, kun je controleren of er vooruitgang in de scherpte zit.

De finishing touch: stroppen

Als je klaar bent met je fijnste slijpsteen, kun je bij wijze van ‘finishing touch’ gaan stroppen. Het klinkt wellicht wat onwaarschijnlijk, maar door de snede van je mes enkele malen over een lederen riem te strijken, wordt het daadwerkelijk nóg scherper. Bovendien gaat het mes er mooi van blinken, we noemen dit een ‘mirror edge’. Voor een ultiem resultaat smeer je de strop in met stropping compound of diamantpasta. Sommige strops zijn ‘pre-loaded’: deze zijn reeds voorzien van zo’n laag.

Informatie

Wat is stropping?

Je mes nóg scherper maken door het over een lederen riem te halen? We vertellen je wat stropping inhoudt en waarom het absoluut de finishing touch is voor het slijpen van je mes.

Wat slijp je nog meer op wetstenen?

Met slijpstenen kun je niet alleen messen slijpen. Je slijpt onder andere ook uitstekend je schaar, beitel, bijl en schaatsen op wetstenen. Veelal is daarbij het principe hetzelfde als bij het slijpen van messen: je hebt meerdere stenen/korrelgroottes nodig en dient beide zijden van de snede te snijden tot je een braam begint te voelen.

Er zijn echter wel enkele verschillen. Een schaar dient bijvoorbeeld beschouwd te worden als twee afzonderlijke messen, met elk een eenzijdige snede. Je demonteert de schaar – indien mogelijk – dus eerst en slijpt vervolgens van beide schaardelen alleen het schuine deel, dat we de snede noemen. Wel kun je de binnenzijde vlakken, om bijvoorbeeld roestaanslag te verwijderen.

Schaatsen slijpen is een vak op zich. Het is in principe niet heel moeilijk, maar je hebt er wel een speciale slijptafel voor schaatsen voor nodig. Hierin hang je beide schaatsen op exact dezelfde hoogte op de kop, waardoor je met één slijpsteen beide messen tegelijk kunt slijpen. En waar je bij messen een schuine slijphoek hanteert, zet je bij schaatsen de slijpsteen er haaks op, in een hoek van 90 graden dus. Daarbij beweeg je met beide handen de wetsteen over de ijzers. Daarin verschil schaatsen slijpen eveneens van het slijpen van messen: de slijpsteen is het bewegende deel, in plaats van het te slijpen object.

Datzelfde geldt voor het slijpen van bijlen. Doe je dit met een wetsteen, dan ga je met deze steen over het bijlblad, niet andersom. Sommigen klemmen daarbij de bijl onder een arm of leggen het over de schouder, maar voor optimale stabiliteit en je eigen veiligheid adviseren we toch echt om de bijl in een bankschroef vast te zetten. Draag ook vooral werkhandschoenen: aan een scherpe bijl wil je je beslist niet snijden.

De instructies zijn natuurlijk tamelijk summier, maar de uitgebreide versies zijn elders op onze site te vinden. Lees dus ook zeker de artikelen over het slijpen van beitels, bijlen, schaatsen en scharen.

Andere slijpmethoden

Slijpen op een slijpstaaf

Een tweede manier om je messen te slijpen, is met behulp van een slijpstaaf. Deze methode wordt vooral gebruikt voor het regelmatige onderhoud van keukenmessen. Er zijn keramische en gediamanteerde slijpstaven te verkrijgen.

HowTo

Slijpen met een slijpstaaf

Het gebruik van een slijpstaaf is relatief eenvoudig. In dit artikel lees je hier meer over.
Hoe gebruik je een slijpstaaf?

Slijpen met een doortrekslijper

De doortrekslijper is het meest eenvoudige slijpinstrument dat er bestaat. Het ligt in vele keukenlades en wordt ook voornamelijk gebruikt voor het bijslijpen van keukenmessen. Artikelen met dikkere lemmeten, zoals hakmessen, bijlen, bijtels en éénzijdige geslepen producten als scharen, zijn met een doortrekslijper niet te slijpen. Hetzelfde geldt voor messen van een zeer harde staalsoort. Sommige doortrekslijpers dien je te vullen met water (ze worden dan ook waterslijpers genoemd), andere kunnen ‘droog’ gebruikt worden.

Test

Slijpers getest

Met welke doortrekslijper bereik je het scherpste resultaat? Om dit te weten te komen hebben we enkele bekende modellen getest. Er kwam een duidelijke winnaar uit de bus!
Ga naar de test

Het grote voordeel van een doortrekslijper (vaak ook messenslijper genoemd) is dat de hoek reeds vaststaat. Je slijpt dus altijd vanuit de juiste hoek. Of beter gezegd: je slijpt altijd van uit dezelfde hoek. Dat wil dus ook zeggen dat je een dun Japans koksmes dat oorspronkelijk vanuit een hoek van 15 graden geslepen is nooit zo scherp kunt krijgen als voorheen, middels het gebruiken van een doortrekslijper met een vaste hoek van bijvoorbeeld 20 graden.

Naast dat een doortrekslijper doodeenvoudig werkt – je trekt simpelweg je mes vanuit de hiel naar de punt door de sleuven – gaat het slijpen ook nog eens behoorlijk snel. Er zijn slijpers te krijgen met één sleuf, maar de meeste hebben er twee of drie, bijvoorbeeld met twee in korrelgrootte oplopende keramische steentjes en een diamantsteen om mee te beginnen. Haal ze een keer of tien door alle sleuven en je mes is weer gebruiksklaar. Zo scherp als met behulp van een slijpsteen of zelfs een slijpstaaf zal het echter vrijwel nooit worden. Daarbij slijp je alleen de snede en kun je je mes met een messenslijper niet uitdunnen.

Onderstaande video demonstreert het gebruik van een Skerper Basic-doortrekslijper.

PmBskvIO8co

Slijpen met een vijl

Een vijl gebruik je voornamelijk voor de grovere slijpklussen, waarbij precisie iets minder een vereiste is. Ze worden bijvoorbeeld toegepast bij het voorslijpen van botte bijlen en messen van grasmaaimachines. Ook ander robuust tuingereedschap, zoals (elektrische) heggen- en snoeischaren, wordt regelmatig met een vijl geslepen.

Daarbij is het van belang te beseffen dat er verschillende typen vijlen zijn. Er zijn driehoekige vijlen, die onder meer handig zijn voor het slijpen van zaagtanden. Met een driehoekige vijl kun je immers het verst tussen de tanden komen. Platte vijlen daarentegen zijn meer geschikt voor het slijpen van bijlen en grasmaaiermessen. En de halfronde bastaardvijl is bijvoorbeeld bedoeld voor het verwijderen van bramen. 

Slijpen met een geleid slijpsysteem

Geleide slijpsystemen – veelal kortweg slijpsystemen genoemd – zijn doorgaans geavanceerde slijpinstrumenten waarin je je mes kunt vastklemmen. Sommige systemen maken gebruik van slijpstaafjes of slijpsteentjes bevestigd op geleidestaafjes, die je vervolgens in een vaste beweging over de snede haalt, bij andere systemen zet je de slijpstaafjes in een bepaalde hoek en haal je juist je mes hierlangs.

Doordat je het mest vastklemt en/of de hoek vooraf instelt, kun je met een slijpsysteem erg gestructureerd slijpen. Je hebt vrijwel altijd exact dezelfde slijphoek te pakken als tijdens je vorige slijpbeurt, dus slijp je je messen iedere keer weer even scherp. Dit is een voordeel ten opzichte van bijvoorbeeld een wetsteen of slijpstaaf, waarbij het toch altijd enigszins gissen blijft naar de precieze slijphoek.

Verder valt er over slijpsystemen in het algemeen niet veel te vertellen. Iedere merk heeft namelijk zo zijn eigen gedachten over de ideale werking, waardoor er ook steeds weer nieuwe mechanismen bedacht worden. De meeste bekende en fameuze slijpsystemen komen uit de Verenigde Staten. Hier hebben grote merken als Edge Pro, Lansky, Spyderco en Wicked Edge hun hoofdkwartier. Een enigszins vreemde eend in de bijt is het Russische TSProf, dat een slijpsysteem heeft ontwikkeld dat zowel zeer robuust als buitengewoon verfijnd is.

Slijpen met een elektrische slijpmachine

Net als geleide slijpsystemen zijn ook elektrische slijpmachines te verkrijgen in allerlei soorten en maten. Er zijn machines die te vergelijken zijn met een doortrekslijper, maar dan machinaal. Voornamelijk Chef’s Choice is gespecialiseerd in het ontwikkelen van dit soort apparaten. Sneller slijpen dan dit bestaat eigenlijk niet en het is ook nog eens buitengewoon simpel. In hetzelfde rijtje zijn de machines uit de Culinary-serie van Work Sharp te scharen.

Andere slijpmachines hebben meer gelijkenissen met een slijptol of een bandslijpmachine. Dit geldt bijvoorbeeld voor de Work Sharp Multi Sharpener en de Knife & Tool Sharpener van hetzelfde Amerikaanse merk. Deze apparaten gebruik je door ze in de hand te nemen en het mes vast te zetten in een klem. Daarmee wijken ze af van bijvoorbeeld de Chef’s Choice-machines, waarbij juist het mes in beweging is tijdens het slijpen.

Een derde type elektrische slijpmachine is te vergelijken met het apparaat dat menigeen in de schuur op de werkbank heeft staan. Een machine met één of twee roterende slijpschijven, vaak met twee verschillende korrelgroottes. De Zweedse slijpmachines van Tormek voldoen aan dit plaatje.

Elektrische slijpmachines kun je gebruiken voor het slijpen van messen. Voornamelijk de doortrekvarianten zijn zeer geschikt hiervoor. Met sommige, zoals de Work Sharp Culinary E5, kun je ook scharen slijpen. De grovere machines met slijpbanden of roterende stenen kunnen ook gebruikt worden voor het slijpen van groter en zwaarder gereedschap, zoals bijlen, beitels en de messen van je grasmaaier. Doorgaans gaat dit sneller dan met slijpstenen, die weer als voordeel hebben dat je er over het algemeen een stuk nauwkeuriger mee kunt slijpen. Maar in beide gevallen geldt: oefening baart kunst.

Informatie

Slijpmachines getest

Het Amerikaanse culinaire magazine Taste of Home testte enkele bekende machines op gebruiksgemak, scherpte en prijs-kwaliteitverhouding.

Bekijk het testresultaat

Samenvattend

Kortom: er zijn dus de nodige verschillende slijpmethodes. De ene is specifiek toegespitst op het slijpen van messen, met de andere kun je vrijwel ieder snij- of hakgereedschap te lijf. Als we het bij messen houden, dan is het doel dat je nastreeft zeer bepalend voor het slijpmateriaal dat je het best kunt kiezen.

Wil je je messen ultieme scherpte geven en is het geen probleem om daar een poosje mee bezig te zijn? Kies dan voor slijpen op wetstenen of eventueel een geleid slijpsysteem. Wil je vooral snel slijpen, dan is een elektrische (doortrek)slijpmachine waarschijnlijk de beste optie. En wil je een slijper voor het dagelijks onderhoud van je keukenmessen, die bovendien niet al teveel mag kosten? Kies dan voor een doortrekslijper of een slijpstaaf.

Heb je na het lezen van dit artikel nog vragen, opmerkingen of suggesties? Schroom dan vooral niet ze te delen! Ondanks dat we door de jaren heen ontzettend veel kennis hebben verzameld over slijpen, is iedere tip van harte welkom. En we helpen je natuurlijk graag met het kiezen van het voor jou meest geschikt slijpgereedschap!


Lees meer